KANSER MODERN ZAMANLARA HAS BİR HASTALIK DEĞİLDİR.

Neoplazi (‘yeni büyüme’nin Yunancası) olarak adlandırılan kanser, bir doku veya organdaki hücrelerin anormal ve kontrolsüz şekilde çoğalmasıdır. Bilindiği gibi kanser günümüzde önemli bir halk sağlığı sorunu olarak halen gündemdeki yerini korumaktadır. Sebebi bilinen ölümler sıralamasında kalp damar hastalıklarından sonra ikinci sıradaki kanser, öldürücülüğü yanında bıraktığı sakatlıklar ve tedavisindeki yüksek maliyetler nedeniyle iş gücünde ve ülke ekonomisinde çok ağır kayıplara neden olmaktadır.

Kanserin modern zamanlara has bir hastalık olduğu düşünülebilir.Anak Kanser Antik Yunan, Roma ve İran’daki yazarlarca tanımlanmış ve ortaçağ metinlerinde not edilip tedavilerine yer verilmiştir.2008 Yılı Dünya Kanser raporu verilerine göre, 2008’de 6.7 Milyar olan dünya nüfusunun 2030 yılında 8.2 Milyar olacağı; 2008 ve 2030 yılları arasında az gelişmiş ülkelerin nüfuslarının % 38’lik bir artış göstereceği beklenirken, gelişmiş bölgelerin nüfus artışının % 4 ile sınırlı kalacağı tahmin edilmektedir. Dünya nüfusunun süregelen artışı ve yaşlanması gelecekteki kanser yükünü büyük ölçüde etkileyecektir. Bu durum göz önüne alındığında ve kanser insidansı ile ölüm oranında yıllık % 1’lik artış oranına göre hesaplama yapıldığında; 2008’de 12.4 milyon yeni kanser vakalarının ve 7.6 milyon kanser kaynaklı gerçekleşen ölümlerin, 2030’da yıllık 26.4 milyon yeni kanser vakasına ve 17 milyon kanser kaynaklı ölümlere ulaşacağı tahmin edilmektedir.

Gelişmiş ülkelerde erkeklerde ilk sırada prostat, ikinci sırada akciğer ve üçüncü sırada barsak kanserleri sık görülürken; aynı sıklık sırasına göre kadınlarda meme, barsak ve akciğer kanserleri görülmektedir. Az gelişmiş ülkelerde ise erkeklerde sırasıyla akciğer, mide ve karaciğer kanserleri sık görülürken; kadınlarda aynı sırayla meme, rahim ağzı kanseri ve mide kanseri görülmektedir. Tüm dünyada yeni kanser vakalarının %53’ü, kanser kaynaklı ölümlerin % 60’ı az gelişmiş ülkelerde meydana gelmektedir.
İnsanlarda görülen kanserlerin büyük bir kısmının engellenebilir olduğunu bilimsel veriler göstermiştir. Sigara bağımlılığı, yaşlanma ve aşırı kilo alımı kanser riskini arttıran en önemli önlenebilir nedenler arasında gösterilmektedir. Ayrıca ailesinde kanser hastalık öyküsü, kötü beslenme (tütsülenmiş, salamura ve koruyucu madde katılan gıdalar, mangalda ateşe yakın pişirilen ve yanık etler, rafine edilmiş gıdalar tüketme vb.), güneşe ve radyasyona maruz kalma ile virüsler ( hepatit b ve insan papilloma virüsü) kansere zemin hazırlayan diğer önemli risk faktörleridir. 2008 Yılı Dünya Kanser raporu verilerine göre dünya genelinde 2010 yılında sigara bağımlılarının sayısının 1.4 milyon, 60 yaş ve üzeri nüfus oranının % 11.2 ve aşırı kilolu olanların oranının % 16-28 olacağı tahminine karşın, bu durumun 2030 yılında sırasıyla 1.8 Milyon, % 16.7 ve % 23-43’e ulaşacağı beklenmektedir. Bu nedenlerden tütün içimi; akciğer, ağız boşluğu, geniz ve sünisler, yutak, gırtlak, yemek borusu, mide, pankreas, karaciğer, idrar torbası, böbrek, rahim ağzı kanseri ve lösemi gibi 13 farklı kansere neden olmaktadır. Aktif sigara bağımlılarının olduğu kadar, pasif içicilerin yani sigara içmediği halde sigara içilen ortamda bunun dumanına maruz kalanlarda tüm bu kanser risklerine davetiye çıkarabilmektedir.

Kanser konusunda toplumda farkındalığın sağlanması ve toplum bilincinin geliştirilmesi kanserle mücadelede en etkili yöntemlerin başında gelmektedir. Bu amaçla Sağlık Bakanlığı Kanserle Savaş Dairesi Başkanlığı’nın talimatları doğrultusunda ilimizde bu amaçla yıl boyunca devam edecek halkı bilgilendirme-bilinçlendirme-farkındalık kazandırma şeklindeki bir dizi faaliyeti içeren etkinlikler 1-7 Nisan Kanser Haftası kapsamında yapılmaya başlanmıştır.Ayrıca tüm Türkiye’de sayıs 84’e varan ve ilimizde Devlet Hastanesi bünyesinde faaliyet gösteren Kanser Eğitim ve Erken Teşhis Merkezi (KETEM); sosyal güvencesi olmayan 50-69 yaş grubu kadınlara yönelik meme kanseri taraması (mamografi ve kendi kendine meme muayenesi eğitimi), 35-65 yaş grubu kadınlara yönelik serviks (rahim ağzı) kanseri taraması (pap-smear) ve 50 yaş üzerindeki tüm kadın ve erkeklere yönelik kolorektal (barsak) kanser taraması (dışkıda gizli kan) tetkikleri ücretsiz yapılmakta ve bu kişilere kanser konusunda eğitimler verilmektedir.

Sonuç olarak kanser; erken teşhiş edildiğinde korkulacak bir hastalık olmayıp, önlenebilir ve tedavisi günümüzde mümkün olan bir hastalıktır. Ayrıca günümüzdeki kanserlerin en büyük nedeni olan sigarayı bırakmanın başlıca faydası, sigara içmeye devam etmenin sebep olacağı belirgin kanser riski artışının önüne geçmesidir. Sigarayı bırakmak isteyenlere yardımcı olmak amacıyla farklı etki derecelerine sahip ilaçlar ve diğer alternatif tedavi seçenekleri günümüzde mevcuttur. mevsiminde tüketilen meyve-sebze ve katkı maddeleri olmayan gıdaların alımı, haftada en az 150 dakika tempolu yürüyüş yapma, hepatit b aşısı olma, kadınların her ay kendi kendine meme muayanesi yapma şeklindeki yaşam tarzı kanserden korunmanın en önemli yolları arasında sayılmaktadır.

Uzm.Dr.Hıdır SARI
Halk Sağlığı Uzmanı
İl Kanser Kontrol Koordinatörü
İl Sağlık Müdür Yardımcısı

Kaynak: Dünya Kanser Raporu 2008, Dünya Sağlık Örgütü